Spis treści
Czy wiecie, że tuż za polską granicą znajduje się region, w którym można spacerować po filmowych uliczkach, odkrywać średniowieczne miasta, odwiedzać bajkowe pałace i poznawać tradycje jednego z najmniejszych narodów słowiańskich? A to wszystko zaledwie kilka godzin jazdy samochodem z Polski.
Górne Łużyce (Oberlausitz) to jeden z tych regionów Niemiec, które potrafią naprawdę zaskoczyć. Znajdziecie tutaj zarówno piękną architekturę, jak i niewielkie miejscowości, malownicze krajobrazy oraz atrakcje, o których niewiele mówi się w popularnych przewodnikach.
My podczas naszej podróży postanowiliśmy odkryć nie tylko najbardziej znane miasta, czyli Görlitz i Budziszyn, ale również mniej oczywiste miejsca związane z kulturą Serbołużyczan i legendą KRABAT-a.
Co warto zobaczyć na Górnych Łużycach? Gdzie najlepiej się zatrzymać, co zjeść i jak zaplanować zwiedzanie? – Przygotowaliśmy dla Was przewodnik po najciekawszych atrakcjach tego wyjątkowego regionu!
Górne Łużyce – gdzie leżą i dlaczego warto je odwiedzić?
Górne Łużyce to historyczny region położony na pograniczu Niemiec, Polski i Czech. Jego niemiecka część znajduje się przede wszystkim we wschodniej Saksonii, a do najważniejszych miast należą Görlitz (Zgorzelec), Budziszyn (Bautzen), Żytawa (Zittau), Kamenz i Löbau.
Co sprawia, że Górne Łużyce są tak interesujące?
Przede wszystkim ich różnorodność. W ciągu jednego dnia możecie zwiedzić historyczne miasto, spacerować po rozległym parku pałacowym, a następnie odwiedzić niewielką miejscowość, w której wciąż pielęgnuje się wielowiekowe tradycje.
Region ma również wyjątkową historię. Przez stulecia przenikały się tutaj wpływy niemieckie, czeskie, polskie i serbołużyckie. Ich ślady odnajdziecie w architekturze, lokalnej kuchni, języku i zwyczajach mieszkańców.
Görlitz – co warto zobaczyć w jednym z najpiękniejszych miast Niemiec?
Jeśli planujecie zwiedzanie Górnych Łużyc, Görlitz powinno znaleźć się na Waszej liście obowiązkowo! To miasto zachwyca przede wszystkim architekturą. Spacerując jego uliczkami, można odnieść wrażenie, że czas zatrzymał się tutaj kilkaset lat temu. Zachowały się tu budynki reprezentujące niemal wszystkie ważniejsze epoki architektoniczne – od gotyku i renesansu, przez barok, aż po secesję. Co ciekawe, Görlitz jest także jednym z najbardziej rozpoznawalnych niemieckich miast filmowych. Ale o tym za chwilę!
Kościół św. Piotra i Pawła – symbol Görlitz
Jedną z najbardziej charakterystycznych budowli w Görlitz jest kościół św. Piotra i Pawła (Peterskirche), którego dwie wieże górują nad Nysą Łużycką. Świątynia robi ogromne wrażenie już z zewnątrz, szczególnie gdy patrzy się na nią z Mostu Staromiejskiego łączącego Görlitz ze Zgorzelcem. Warto jednak zajrzeć również do środka. Znajdują się tutaj wyjątkowe barokowe organy, nazywane Organami Słonecznymi. Ich nazwa pochodzi od charakterystycznych dekoracji w kształcie promieni słońca. Co ciekawe, instrument posiada głosy pozwalające naśladować odgłosy ptaków!
Rynek Dolny (Untermarkt) i Rynek Górny (Obermarkt)
Zwiedzanie starówki najlepiej rozpocząć od dwóch najważniejszych placów miasta. Untermarkt, czyli Rynek Dolny, otaczają zabytkowe kamienice z arkadami, ozdobnymi portalami i pięknymi fasadami. To właśnie tutaj znajduje się historyczny ratusz, a także wiele budynków, które można rozpoznać z popularnych filmów. Z kolei Obermarkt, czyli Rynek Górny, jest większym placem otoczonym kolorowymi kamienicami. Znajdziecie przy nim między innymi kościół Świętej Trójcy. Najlepiej po prostu zgubić się na chwilę w okolicznych uliczkach. Görlitz to miasto, w którym nie trzeba szukać atrakcji na siłę – praktycznie na każdym kroku można znaleźć coś ciekawego.
Wieża ratuszowa w Görlitz – panorama miasta z góry
Jedną z atrakcji, które szczególnie warto uwzględnić podczas zwiedzania Görlitz, jest wejście na wieżę ratuszową. Ma około 60 metrów wysokości, a na punkt widokowy prowadzi 191 schodów. Wysiłek wynagradza panorama historycznego centrum, dachów kamienic, Nysy Łużyckiej i polskiego Zgorzelca. Na wieżę wchodzi się podczas zwiedzania z przewodnikiem, który opowiada o historii ratusza i jego niezwykłym zegarze pokazującym fazy Księżyca. Dobra wiadomość: organizowane są również oprowadzania w języku polskim! Nie odbywają się one jednak codziennie, dlatego przed wyjazdem warto sprawdzić dostępne terminy i zasady rezerwacji.
Reichenbacher Turm – średniowieczna wieża obronna
Kolejnym ciekawym punktem jest Reichenbacher Turm, czyli Wieża Reichenbach. To jedna z dawnych wież obronnych Görlitz, mająca około 51 metrów wysokości. Stanowiła element miejskich fortyfikacji i do dziś przypomina o czasach, kiedy miasto otaczały potężne mury. Wewnątrz znajduje się ekspozycja związana z historią obronności miasta, a przy okazji zwiedzania można podziwiać kolejne widoki na Görlitz. Warto zobaczyć również pobliski Kaisertrutz – dawny bastion, w którym obecnie prezentowane są wystawy poświęcone historii miasta i regionu.
Muzeum Śląskie w Görlitz (Schlesisches Museum)
Muzeum Śląskie w Görlitz mieści się w zabytkowym renesansowym budynku Schönhof przy Untermarkt. To szczególnie interesujące miejsce dla polskich turystów, ponieważ pozwala spojrzeć na historię Śląska z nieco innej perspektywy. Na wystawach można poznać między innymi dzieje regionu, jego wielokulturowość, tradycje rzemieślnicze i codzienne życie dawnych mieszkańców. Jeśli interesujecie się historią Polski i Europy Środkowej, warto zarezerwować na to muzeum trochę czasu.
Görliwood – dlaczego Görlitz nazywane jest niemieckim Hollywood?
To jedna z naszych ulubionych ciekawostek o tym mieście! Görlitz zyskało przydomek Görliwood, ponieważ od lat przyciąga filmowców z całego świata. Jego świetnie zachowana zabytkowa architektura sprawia, że miasto może z powodzeniem udawać różne europejskie metropolie i epoki historyczne. Kręcono tutaj sceny do takich produkcji jak: Grand Budapest Hotel, Bękarty wojny, Lektor, Złodziejka książek, Obrońcy skarbów.
Gdzie spać w Görlitz?
Podczas pobytu w Görlitz warto zatrzymać się w samym historycznym centrum, szczególnie jeśli chcecie poczuć klimat miasta również wieczorem. Jednym z miejsc, które polecamy wziąć pod uwagę, jest Emmerich Hotel. To hotel butikowy mieszczący się w zabytkowej kamienicy przy Untermarkt. Jego ogromną zaletą jest lokalizacja – po wyjściu z hotelu od razu znajdujecie się w sercu najpiękniejszej części miasta. To szczególnie wygodna baza, jeśli planujecie przede wszystkim zwiedzanie pieszo.
Gdzie zjeść w Görlitz?
Jeśli szukacie restauracji z regionalnym klimatem, sprawdźcie Görlitzer Kartoffelhaus. Jak łatwo domyślić się po nazwie, główną rolę odgrywają tutaj ziemniaki! W menu znajdziecie różnorodne dania ziemniaczane, ale również propozycje mięsne i rybne. Do charakterystycznych specjalności lokalu należą między innymi ziemniaczana kiełbasa
Budziszyn (Bautzen) – co warto zobaczyć w mieście wież?
Kolejnym obowiązkowym przystankiem podczas podróży po Górnych Łużycach jest Budziszyn, czyli Bautzen. Miasto leży nad rzeką Sprewą i już z daleka przyciąga uwagę charakterystyczną panoramą pełną średniowiecznych wież i baszt. Budziszyn często nazywany jest miastem wież. I trudno się temu dziwić – jego historyczna zabudowa robi naprawdę duże wrażenie, szczególnie oglądana z drugiego brzegu rzeki. To także jedno z najważniejszych miejsc dla kultury Serbołużyczan, dlatego podczas zwiedzania warto zwracać uwagę nie tylko na architekturę, ale również na dwujęzyczne napisy i lokalne tradycje.
Stare Miasto w Budziszynie
Zwiedzanie najlepiej rozpocząć od spaceru po historycznym centrum. Wąskie uliczki, kolorowe fasady kamienic, niewielkie place i liczne wieże tworzą bardzo przyjemną atmosferę. Warto zajrzeć na główny rynek, przy którym znajduje się okazały ratusz, a następnie skierować się w stronę zamku Ortenburg. Budziszyn jest na tyle kompaktowy, że większość najważniejszych atrakcji można zobaczyć podczas spokojnego spaceru.
Alte Wasserkunst – zabytkowa wieża wodna
Jednym z najbardziej rozpoznawalnych zabytków Budziszyna jest Alte Wasserkunst, czyli Stara Wieża Wodna. Ta niezwykła budowla pochodzi z XVI wieku i przez stulecia pełniła bardzo praktyczną funkcję – dostarczała wodę z rzeki Sprewy do położonego wyżej miasta. Dziś mieści się tutaj muzeum techniki, a na wieży znajduje się punkt widokowy.
Muzeum Serbołużyckie (Sorbisches Museum)
To naszym zdaniem jedna z najważniejszych atrakcji Budziszyna, szczególnie jeśli chcecie lepiej zrozumieć historię odwiedzanego regionu. Muzeum Serbołużyckie mieści się na terenie zamku Ortenburg. Poświęcone jest historii, kulturze i tradycjom Serbołużyczan – słowiańskiej mniejszości zamieszkującej wschodnią część Niemiec. Na wystawach można zobaczyć między innymi tradycyjne stroje, przedmioty codziennego użytku, rękodzieło oraz eksponaty związane z językiem, muzyką i obrzędami.
Reichenturm – krzywa wieża w Budziszynie
Nie tylko Piza może pochwalić się krzywą wieżą! W Budziszynie znajduje się Reichenturm, która ma około 56 metrów wysokości i jest odchylona od pionu o około 1,4 metra. Dawniej stanowiła część miejskich fortyfikacji, a obecnie jest jednym z najbardziej charakterystycznych zabytków miasta. Na wieżę można wejść w sezonie udostępniania jej zwiedzającym. Z góry rozciąga się panorama starówki i okolicznych terenów.
Katedra św. Piotra (Dom St. Petri)
Katedra św. Piotra to kolejny ważny punkt na mapie Budziszyna. Jej historia sięga średniowiecza, a sama budowla jest wyjątkowym przykładem świątyni, z której od XVI wieku korzystają zarówno katolicy, jak i protestanci.
Gdzie spać w Budziszynie?
Jeśli planujecie nocleg w Budziszynie, warto rozważyć Best Western Plus Hotel Bautzen. Hotel znajduje się przy Wendischer Graben, blisko historycznego centrum, dzięki czemu można wygodnie zwiedzać miasto pieszo.
Serbołużyczanie – słowiański naród zamieszkujący Niemcy
Żeby w pełni zrozumieć, co czyni Górne Łużyce wyjątkowymi, trzeba poznać ich mieszkańców. Serbołużyczanie, nazywani również Serbami łużyckimi, to słowiańska mniejszość narodowa zamieszkująca wschodnie Niemcy. Ich historia na tych terenach sięga wczesnego średniowiecza. Co ciekawe, Serbołużyczanie posługują się własnymi językami, które należą do tej samej zachodniosłowiańskiej grupy językowej co polski i czeski.
Istnieją dwa języki łużyckie:
- górnołużycki – używany przede wszystkim w okolicach Budziszyna;
dolnołużycki – związany głównie z Dolnymi Łużycami i okolicami Chociebuża (Cottbus).
Podczas podróży możecie zauważyć dwujęzyczne tablice z nazwami miejscowości. Przykładowo Budziszyn to po górnołużycku Budyšin, a Wittichenau nosi nazwę Kulow. Mimo wielu stuleci zmian politycznych i kulturowych Serbołużyczanie zachowali własną tożsamość, języki oraz liczne tradycje. Szczególnie ciekawe są ich zwyczaje wielkanocne, regionalne stroje, muzyka i legendy. Jedną z najbardziej znanych postaci łużyckiego folkloru jest KRABAT, z którym związanych jest wiele miejsc w regionie.
Neschwitz – bajkowy zespół pałacowo-parkowy
Po zwiedzaniu miast warto na chwilę zmienić otoczenie i odwiedzić spokojniejsze zakątki Górnych Łużyc. Jednym z takich miejsc jest Neschwitz, niewielka miejscowość położona około 15 kilometrów na północny zachód od Budziszyna. Znajduje się tutaj piękny barokowy zespół pałacowo-parkowy, który naszym zdaniem zdecydowanie zasługuje na uwagę.
Pałac Neschwitz – historia z polskim akcentem
Barokowy pałac powstał w latach 1721–1723 jako rezydencja dla księcia Fryderyka Ludwika Wirtemberskiego i jego żony Urszuli Katarzyny, księżnej cieszyńskiej. Co ciekawe, Urszula Katarzyna Lubomirska była wcześniej związana z królem Polski Augustem II Mocnym! Pałac otacza rozległy park, który łączy elementy geometrycznego ogrodu barokowego z późniejszym angielskim parkiem krajobrazowym. Znajdziecie tutaj alejki spacerowe, zabytkowe pawilony, stare drzewa oraz stawy. To jedno z tych miejsc, do których warto przyjechać bez pośpiechu.
Zwiedzanie parku i pałacu Neschwitz – informacje praktyczne
Największą zaletą tego miejsca jest możliwość swobodnego spacerowania po parku, który jest ogólnodostępny przez cały rok. Wstęp do parku jest bezpłatny, natomiast zwiedzanie wnętrz pałacu odbywa się w wyznaczonych terminach i jest płatne. W sezonie można zobaczyć również wystawy organizowane wewnątrz budynku. Na spokojny spacer po parku warto przeznaczyć około 45 minut.
KRABAT – kim był legendarny czarodziej z Górnych Łużyc?
Podróżując po tej części Niemiec, prawdopodobnie wielokrotnie natkniecie się na nazwę KRABAT. Pojawia się ona na tablicach informacyjnych, w nazwach regionalnych produktów, atrakcji turystycznych, a nawet na szlakach rowerowych. Ale kim właściwie był KRABAT? To jedna z najbardziej znanych postaci serbołużyckich legend – młody chłopak, który trafił do tajemniczego młyna, gdzie uczył się magii. Historia KRABAT-a ma wiele wersji i stała się inspiracją dla literatury, filmów oraz lokalnych opowieści. Za historyczny pierwowzór tej postaci uważa się Johanna von Schadowitza (Janko Šajatovicia), pochodzącego z Chorwacji oficera żyjącego w XVII i XVIII wieku. Z czasem jego postać obrosła legendami, a w lokalnych opowieściach KRABAT stał się czarodziejem wykorzystującym swoje umiejętności również do pomagania mieszkańcom Łużyc. Dziś historia KRABAT-a jest jednym z najważniejszych elementów regionalnej tożsamości i atrakcją turystyczną samą w sobie.
KRABAT Milchwelt – niezwykła mleczna manufaktura
Jednym z ciekawszych miejsc związanych z legendą KRABAT-a jest KRABAT Milchwelt, położone w miejscowości Kotten niedaleko Wittichenau. To nowoczesne gospodarstwo rolne połączone z pokazową serowarnią, w której można poznać proces produkcji regionalnych wyrobów mlecznych. Co ciekawe, nie jest to wyłącznie miejsce sprzedaży gotowych produktów. Idea obiektu polega na pokazaniu całego procesu – od hodowli krów i pozyskiwania mleka aż po jego przetwarzanie. W pokazowej serowarni powstają między innymi sery, twarogi i jogurty.
Wittichenau (Kulow) – miasteczko KRABAT-a i niezwykłych tradycji
Wittichenau to niewielkie miasteczko położone na północ od Budziszyna, które odgrywa ważną rolę w historii i kulturze Serbołużyczan. W języku górnołużyckim nazywa się Kulow. Na pierwszy rzut oka może wydawać się zwyczajnym, spokojnym miasteczkiem. Jego największa wartość kryje się jednak w lokalnych tradycjach i historiach przekazywanych przez kolejne pokolenia.
Wittichenau i legenda KRABAT-a
Wittichenau jest szczególnie związane z Johannem von Schadowitzem, uznawanym za historyczny pierwowzór KRABAT-a. Warto odwiedzić tutejszy rynek, przy którym znajduje się upamiętniający go monument, oraz kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. To właśnie w Wittichenau pochowano Schadowitza. Miasto jest także jednym z przystanków tras tematycznych związanych z jego historią.
Wielkanocna procesja konna w Wittichenau
Jedną z najbardziej niezwykłych tradycji Górnych Łużyc są Osterreiten, czyli wielkanocne procesje konne. W Niedzielę Wielkanocną setki jeźdźców ubranych w eleganckie czarne stroje i cylindry wyruszają na odświętnie udekorowanych koniach do sąsiednich miejscowości. Podczas przejazdu śpiewają pieśni religijne i ogłaszają zmartwychwstanie Chrystusa. Procesja z Wittichenau do Ralbitz jest jedną z najstarszych i największych tego typu tradycji w regionie. Co ciekawe, wyróżnia się także dwujęzycznością – modlitwy i śpiewy odbywają się zarówno po niemiecku, jak i po serbołużycku.
Szlak KRABAT-a – podróż śladami łużyckich legend
Jeśli chcecie jeszcze lepiej poznać tę część Górnych Łużyc, możecie wybrać się na KRABAT-Radweg, czyli rowerowy szlak KRABAT-a. To oznakowana trasa o długości około 90 kilometrów, prowadząca przez miejscowości i krajobrazy związane z serbołużyckimi legendami. Szlak ma formę pętli i przebiega przez okolice Kamenz, Wittichenau oraz innych miejsc związanych z historią KRABAT-a.
Górne Łużyce – kraina stawów i tradycji rybackich
Hodowla karpia ma na Łużycach wielowiekową tradycję. Lokalne stawy rybne nie tylko dostarczają świeżych ryb, ale tworzą też cenne siedliska przyrodnicze, w których żyje wiele gatunków ptaków i innych zwierząt. Jesienią odbywają się tutaj tradycyjne odłowy ryb, a od września do listopada organizowane są Łużyckie Tygodnie Rybne (Lausitzer Fischwochen). To właśnie wtedy w lokalnych restauracjach można spróbować regionalnych specjałów, w tym karpia przygotowywanego na różne sposoby. Podczas naszej podróży po Górnych Łużycach zatrzymaliśmy się w Gaststätte & Pension „Zur Grafschaft”. Obiekt znajduje się w niewielkiej miejscowości Neudorf-Klösterlich, niedaleko Wittichenau, w otoczeniu charakterystycznych dla tego regionu stawów i terenów przyrodniczych. To miejsce łączy kameralny pensjonat z restauracją serwującą tradycyjną kuchnię łużycką. Co ważne, dużą rolę odgrywają tutaj lokalne produkty, a w menu można znaleźć między innymi ryby pochodzące z regionu – pstrąga, sandacza oraz sezonowo karpia.
współpraca reklamowa Górne Łużyce